Brandveiligheid gaat verder dan het voorkomen van brand en start bij de vraag: hoe willen mensen leven? Daarom ging ik in gesprek met Brandweer Nederland. Want natuurlijk is brandveiligheid belangrijk, maar het mag nooit een reden zijn om ál het menselijke uit leefomgevingen bij zorgorganisaties te organiseren. Daarom deze drie acties:
1- Zet visie om in daadkracht
Bijna iedere zorgorganisatie heeft ‘leven als thuis’ in hun visie. Maar een visie zonder dat we daar zelf invulling aan geven, heeft geen betekenis. Sterker nog, het is nieuwe taal voor dezelfde manier van doen.
Als we willen dat een plek voelt als een thuis, moeten we deze ook zo organiseren. Niet de regel als vertrekpunt, maar het leven van de mens. Dan is brandveiligheid niet de baas over de hoofden van bewoners heen, maar een bondgenoot van deze visie.
Een thuis is geen plek van alleen regels en risicomijding, maar juist een plek van warmte en herkenning. Dit vraagt dat we stoppen met organiseren en meer gaan faciliteren. Ook in een realiteit die we normaal zijn gaan vinden, maar die steeds verder afstaat van een fijne leefomgeving. Van een thuis, een plek die leeft en rommelig kan zijn.
Praktijkvoorbeeld: het kaarsje
Uit angst voor incidenten, hebben veelzorgorganisaties de regel dat ‘alle vormen van vuur’ verboden zijn. Klinktmisschien logisch, maar het gevolg is een kerst met nep kaarslicht in eenglazen beker en een haardvuur op de televisie. Of als je overlijdt en degeestelijk verzorger een plastic kaars uit de tas haalt om over je te waken.
Kunnen we de standaard omdraaien? Nietalles verbieden vanuit angst en uitzonderingen, maar door mensen het vertrouwente geven zelf een afweging te maken, passend bij wie in het huis woont?
2- Blijf in gesprek over ruimte voor risico's
Een verpleeghuis werkt pas goed als mensen iets verkeerd kunnen doen. Als risico’s onderdeel mogen zijn van leven. Niet omdat veiligheid niet belangrijk is, maar omdat 100% veiligheid niet bestaat. Risico vermijden op de ene plek, creëert risico op een andere.
Als we beleid maken vanuit angst, maken we van een thuis een instituut. Dan wordt echt kaarslicht, plastic kaarslicht. Een schilderij op doek, brandwerend materiaal. Je eigen meegebrachte stoel in de huiskamer, een verpleeghuisstoel met de juiste certificering.
De uiteindelijke vraag is dus niet: hoe sluiten we ieder risico uit? Maar: hoe zorgen we dat mensen, ook binnen zorgorganisaties, zoveel mogelijk kunnen leven als thuis?
‘Dat mag niet van de brandweer’ mag géén einde van een gesprek zijn. Het is het startpunt om samen na te denken hoe het wél kan. Want de beslissing bij de brandweer leggen klinkt misschien daadkrachtig, maar is vaak een manier om ingewikkelde afwegingen niet gezamenlijk te hoeven maken. Of om de vraag überhaupt niet te hoeven stellen.
Praktijkvoorbeeld: brandwerend als verdienmodel
Leveranciers weten dat brandveiligheid verkoopt. Veel zorgorganisaties hebben contracten voor brandveilige meubels, gordijnen en vloeren. Certificering is universeel, dus waarom niet inkopen bij de lokale ondernemer, Ikea of Hema? Of nog beter: de eigen spullen van de mensen die er wonen – ook in de huiskamer.
Een andere kijk op brandveiligheid vraagt om een toekomst van bestuurders en toezichthouders die niet alle risico’s willen uitsluiten of bang zijn voor de media. Om professionals die het gesprek aan durven te blijven gaan. En om een samenleving die accepteert dat een menswaardig leven niet bestaat zonder risico’s. Ook niet in een zorgorganisatie.
Maar dan zijn we er nog niet. Het accepteren van een risico is pas een eerste stap.
De reflex bij incidenten is vaak hetzelfde: wie is hier de schuldige? De sleutel tot blijvende verandering ligt dus bij ons. Bij een cultuur waarin we niet teruggaan naar het oude comfort, maar vanuit visie en gedeelde verantwoordelijkheid blijven vasthouden aan verandering die hard nodig is. Een thuis is niet perfect veilig. Gelukkig maar.
3- Zoek de brandweer op als partner, niet als excuus
We zien de brandweer te vaak als de partij die ‘nee’ zegt. Daarmee doen we hun kennis en ervaring enorm tekort. En het is ook te makkelijk, want dan ligt het aan 'de ander'. Daarom de oproep: nodig de brandweer uit om in gesprek te gaan. Laat ze meedenken over goed wonen en risico gestuurde brandveiligheid, niet alleen over regels.
Ook de brandweer van 10 jaar geleden, is niet meer de brandweer van nu.
De visie ‘leven als thuis’ en een leefomgeving die brandveilig is, kunnen hand-in-hand gaan. En weet dit: kom je er met jullie eigen veiligheidsregio niet uit, dan mag je altijd een andere regio vragen om mee te kijken. Stuur de plannen voor nieuwbouw of nieuwe woonvormen niet pas op aan het eind, maar ontwikkel samen, vanaf het begin. Wat Carolien hierover zegt:
“Brandveiligheid gaat verder dan gebouwen. Het gaat over het samen behalen van de doelen en niet alleen over producten of instrumenten. Ga aan de voorkant in gesprek vanuit visie, niet vanuit een al bestaand plan.” – Carolien Angevaren
(Veiligheidsregio Limburg-Noord), namens de Raad Directeuren en Commandanten Veiligheidsregio’s.
De beweging van verpleeghuis naar gewoon thuis is onomkeerbaar. En ik zie iets hoopvols: steeds meer mensen, ook binnen Brandweer Nederland, willen niet alleen maar toetsen, maar meedenken over hoe het beter kan.
Dát is de verandering die zo hard nodig is!
