Toen ik op 21-jarige leeftijd in het verpleeghuis ging wonen, veranderde mijn kijk op deze wereld voorgoed. Ineens woonde ik tussen allemaal mensen die leven met dementie. Mensen zoals jij en ik, maar dan meteen diagnose. Iets wat misschien een detail lijkt, maar juist dé reden is dat mensen daar mógen wonen.
Hoe langer ik hier woonde, uiteindelijk ruim 3,5 jaar, des te meer ik leerde dat ons systeem geen antwoord biedt op het alledaagse leven van mensen. Zo spreken we in visies vol lof over inclusie, maar in de realiteit was mijn woonplek inclusief binnen de gecreëerde exclusie. Ver wegvan de gemeenschap waar mijn huisgenoten en ik onze wortels hebben, we mensen kennen en relaties het waard maken om te bestaan.
Als jongere in een systeem met alleen maar ouderen voelde ik dat met het wonen in een ‘intramurale instelling’ de wederkerigheid tot de samenleving kan verdwijnen. We hoeven bijvoorbeeld niet meer naar de supermarkt, die komt bij ons. Vrienden hoeven niet bezocht te worden, die komen op bezoek. En mijn abonnement bij de sportschool is niet meer nodig, want de fysiotherapeut komt binnen de muren met ons trainen: een ronde wandelen over de gesloten afdeling.
Wie met liefde naar de mensen ín ons systeem kijkt, maar kritisch is óp het systeem, realiseert zich dat alleen onze goede bedoelingen niet genoeg zijn. Als we een goed leven als resultaat willen, maar vanuit controle en risicovermijding blijven kijken, kunnen we dan ons grotere doel wel behalen? Een woonzorgcentrum functioneert pas goed als er dingen fout kunnengaan, als risico’s onderdeel van het leven mogen zijn.
Daarom is er meer nodig. Ons systeem is namelijk niet ontstaan tijdens de oerknal of geschapen door God, maar het ultieme resultaat van onze eigen cultuur. Niet in de zorg, maar in de samenleving. Daarom is het zo hoopvol dat de samenleving steeds meer betrokken wordt. Want te lang hebben we dementie gezien als een zorg probleem, maar het is in de kern een samenlevingsvraagstuk.
En daar geloof ik in! De toekomst vraagt niet om nieuwe vormen voor eenzelfde systeem, maar om andere vormen van wonen en samenleven. Dus geen nieuwe dementie-dorpen of leuk ingerichte instellingen, maar leefvormen waar iemands behoefte aan zorg niet het enige toegangsticket is. Waar mensen met elkaar kunnen leven, niet vanuit moeten, maar vanuit willen.
Verandering begint dan ook niet bij nieuwe modellen of een actielijst met tien bullet points, maar bij een andere kijk. Als we dat zien, realiseren we ons dat de verandering waar zo’n honger naar is, al jarenlang bezig is. Aan ons allemaal om deze groter te maken.
Want verandering is niet de winst van het individu, maar het resultaat van ons collectief.